Бала неге сөйлемейді? Ата-ана нені білуі керек? Логопед- дефектолог кеңесі.

Бала неге сөйлемейді? Ата-ана нені білуі керек?
Баланың алғашқы сөзі — әрбір ата-ана үшін ерекше қуаныш. Алайда кейбір балалар қатарластарымен салыстырғанда кеш сөйлейді, сөздерді аз қолданады немесе өз ойын сөзбен жеткізуде қиындықтарға кездеседі. Мұндай жағдайда ата-аналарды «Неліктен балам сөйлемейді?», «Бұл қалыпты жағдай ма?», «Қашан маманға жүгіну керек?» деген сұрақтар мазалайды.
Логопед мамамын ретінде айтарым: баланың сөйлеуінің кешігуіне бейжай қарамай, оның даму ерекшеліктерін уақытында бағалау өте маңызды.
1. Баланың сөйлемеуіне қандай себептер әсер етуі мүмкін?
Сөйлеу — бірнеше үдерістің өзара байланысы арқылы қалыптасатын күрделі қабілет. Баланың сөйлеуіне әртүрлі факторлар әсер етуі мүмкін:
* Сөйлеу ортасының ерекшеліктері. Баламен аз сөйлесу, бірлескен ойындар мен қарым-қатынастың жеткіліксіз болуы тілдік тәжірибені шектеуі мүмкін.
* Сөйлеу тілінің даму ерекшеліктері. Кейбір балалар сөздерді түсінгенімен, оларды өздігінен айтуда қиналады.
* Есту қабілетінің бұзылыстары. Бала дыбыстарды толық естімесе, сөйлеуді меңгеруі қиындауы мүмкін.
* Жалпы даму ерекшеліктері. Қарым-қатынас, зейін, ойын, қимыл-қозғалыс және басқа да даму салаларындағы ерекшеліктер сөйлеуге әсер етуі мүмкін.
* Неврологиялық немесе басқа да даму жағдайлары. Кейде сөйлеудің кешігуі қосымша тексеруді қажет ететін жағдайлардың белгісі болады.
Бір ғана белгіге қарап баланың сөйлемеу себебін анықтау мүмкін емес. Сондықтан нақты қорытынды мамандардың бағалауынан кейін жасалады.
1. Бала қай жаста не істей алуы керек?
Әр баланың даму қарқыны әртүрлі болғанымен, жас ерекшеліктеріне сәйкес негізгі бағдарларды білу маңызды.
1 жас шамасында:
* Өз есіміне және таныс дауыстарға назар аударады.
* Қарым-қатынас жасау үшін ым-ишараны қолданады.
* Былдырлап, алғашқы мағыналы сөздерін айта бастауы мүмкін.
1,5 жас шамасында:
* Бірнеше мағыналы сөзді қолданады.
* Таныс заттарды атауға немесе көрсетуге тырысады.
* Қарапайым өтініштерді түсіне бастайды.
2 жас шамасында:
* Сөздік қоры біртіндеп артады.
* Екі сөзді біріктіріп айта бастайды, мысалы: «мама бер», «су ішем».
* Таныс заттар мен күнделікті әрекеттерді түсінеді.
3 жас шамасында:
* Қысқа сөйлемдермен сөйлеседі.
* Қарапайым сұрақтар қояды және оларға жауап береді.
* Өз қажеттіліктері мен ойын сөзбен жеткізуге тырысады.
Бұл көрсеткіштер жалпы бағдарлар. Баланың дамуын тек айтқан сөздерінің санына қарап бағалауға болмайды. Сөйлеуді түсінуі, ым-ишарасы, қарым-қатынасқа түсуі және басқа да дағдылары ескеріледі.
1. Қандай белгілерге назар аудару керек?
Төмендегі жағдайлар байқалса, маманның кеңесіне жүгінген дұрыс:
* 12 айға қарай былдырлау мен қарым-қатынасқа бағытталған ым-ишараның өте аз болуы
* 16 ай шамасында мағыналы сөздердің болмауы
* 2 жасқа қарай өздігінен қолданатын сөздерінің аз болуы және екі сөзді тіркестердің қалыптаспауына алаңдаушылық
* қарапайым нұсқауларды түсінуде қиындықтардың болуы
* баланың қарым-қатынасқа сирек түсуі немесе ортақ назар қалыптастыруының қиындауы
* бұрын қолданған сөздерінің немесе басқа да қалыптасқан дағдыларының жоғалуы.
Егер бала бұрын айтқан сөздерін доғарса немесе басқа да дағдыларынан айырылса, дәрігерге мүмкіндігінше тезірек қаралу қажет.
1. Қай маманға жүгіну керек?
Егер балаңыздың сөйлеу дамуына алаңдасаңыз, «өзі сөйлеп кетеді» деп ұзақ күтпеңіз.
* Логопед-дефектолог баланың сөйлеуін түсінуін, сөздік қорын, сөйлем құрауын және қарым-қатынас дағдыларын бағалайды.
* Педиатр баланың жалпы дамуын бағалап, қажетті мамандарға бағыттайды.
* Аудиолог немесе сурдолог есту қабілетін тексереді.
* Қажет болған жағдайда балалар неврологы, даму маманы немесе психолог қосымша бағалау жүргізеді.
Маманға жүгіну баланың міндетті түрде қандай да бір бұзылысы бар дегенді білдірмейді. Бұл — оның даму ерекшеліктерін анықтап, қажетті көмекті уақытында ұйымдастырудың жолы.
Құрметті ата-аналар! Әр баланың өз даму жолы бар. Бірақ баланың сөйлеуі кешігіп жатса, уақытты жоғалтпай, оның қажеттіліктерін анықтау маңызды.
Есіңізде болсын: ерте қолдау — баланың болашақтағы қарым-қатынасы мен дамуына жасалған маңызды қадам!